Ελληνικό σχέδιο νόμου και ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act: Όσα πρέπει να γνωρίζουν γονείς και παιδιά για τα ηλικιακά όρια, την επαλήθευση ηλικίας, τις πλατφόρμες και τις προβλεπόμενες κυρώσεις.
Νέο πλαίσιο για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιχειρεί να διαμορφώσει η ελληνική νομοθετική πρωτοβουλία, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο βρίσκεται υπό εξέταση η πρόταση EU KIDS Act για την ενίσχυση της προστασίας των παιδιών στο διαδίκτυο.
Το ελληνικό σχέδιο νόμου προβλέπει ελάχιστο όριο ηλικίας τα 15 έτη για την πρόσβαση σε καλυπτόμενες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης, με ημερομηνία έναρξης εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2027. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή πρόταση περιλαμβάνει ευρύτερες ρυθμίσεις για τις ψηφιακές υπηρεσίες, την επαλήθευση ηλικίας και την ασφαλέστερη χρήση της τεχνολογίας από ανηλίκους.
Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η ελληνική ρύθμιση, όπως παρουσιάζεται στο σχέδιο, δεν συνιστά γενική απαγόρευση χρήσης του διαδικτύου ή κατοχής κινητού τηλεφώνου. Αντίστοιχα, το EU KIDS Act δεν αποτελεί ακόμη ισχύοντα ευρωπαϊκό Κανονισμό.
Ακολουθούν οι βασικές ερωτήσεις και απαντήσεις για όσα προβλέπονται στα δύο πλαίσια.
Το ελληνικό σχέδιο νόμου
- Τι προβλέπει η ελληνική νομοθετική πρωτοβουλία;
Το σχέδιο νόμου καθορίζει ως ελάχιστη ηλικία πρόσβασης τα 15 έτη για τις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που παρέχονται μέσω διαδικτυακών πλατφορμών και εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του.
Η ρύθμιση αφορά τις συγκεκριμένες υπηρεσίες και δεν απαγορεύει συνολικά την πρόσβαση στο διαδίκτυο, τη χρήση της τεχνολογίας ή την κατοχή κινητού τηλεφώνου.
- Από πότε προβλέπεται να ισχύσει το νέο όριο;
Η προβλεπόμενη ημερομηνία έναρξης εφαρμογής είναι η 1η Ιανουαρίου 2027.
Μέχρι να ολοκληρωθεί η νομοθετική διαδικασία και να ψηφιστεί και δημοσιευθεί το σχετικό κείμενο, πρόκειται για σχέδιο νόμου. Η συγκεκριμένη ημερομηνία αφορά την ελληνική πρωτοβουλία και δεν συνδέεται αυτομάτως με την έναρξη εφαρμογής της ευρωπαϊκής πρότασης.
- Ποια παιδιά θα αφορά το όριο ηλικίας από την 1η Ιανουαρίου 2027;
Σύμφωνα με τον ειδικό τρόπο υπολογισμού της ηλικίας που περιγράφεται στο σχέδιο, την 1η Ιανουαρίου 2027 το όριο αφορά τα παιδιά που έχουν γεννηθεί το 2013 και μετά.
Αντίθετα, τα παιδιά που έχουν γεννηθεί το 2012 ή νωρίτερα θεωρείται ότι καλύπτουν το ηλικιακό όριο για τη συγκεκριμένη ρύθμιση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι παύουν να ισχύουν άλλοι κανόνες προστασίας των ανηλίκων ή οι νόμιμοι όροι χρήσης κάθε υπηρεσίας.
- Αν ένα παιδί έχει γεννηθεί τον Δεκέμβριο του 2012, θα πρέπει να περιμένει μέχρι τα γενέθλιά του;
Όχι, σύμφωνα με τον ειδικό κανόνα που περιγράφεται στο σχέδιο νόμου.
Για την εφαρμογή της συγκεκριμένης διάταξης, ως ημερομηνία γέννησης όλων των προσώπων που έχουν γεννηθεί το ίδιο ημερολογιακό έτος λογίζεται η 1η Ιανουαρίου.
Έτσι, τα παιδιά που γεννήθηκαν το 2012 καλύπτουν το όριο από την 1η Ιανουαρίου 2027, εκείνα του 2013 από την 1η Ιανουαρίου 2028 και εκείνα του 2014 από την 1η Ιανουαρίου 2029.
Πρόκειται για ειδικό κανόνα υπολογισμού της ηλικίας στο πλαίσιο της συγκεκριμένης ρύθμισης.
Επιστημονικά δεδομένα και προστασία των ανηλίκων
- Υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που δικαιολογούν την παρέμβαση;
Η χρήση των κοινωνικών δικτύων δεν έχει τις ίδιες συνέπειες για όλα τα παιδιά. Οι επιπτώσεις εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, από την ηλικία, τις ατομικές ευαισθησίες, το περιεχόμενο στο οποίο εκτίθενται και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν τις ψηφιακές υπηρεσίες.
Ωστόσο, υπάρχουν επιστημονικά και εμπειρικά δεδομένα που αναδεικνύουν κινδύνους οι οποίοι δικαιολογούν την εξέταση προληπτικών μέτρων.
Το ευρωπαϊκό υλικό εστιάζει στην υπερβολική χρήση που περιορίζει τον ύπνο και άλλες δραστηριότητες, στην έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο και στις επικίνδυνες διαδικτυακές αλληλεπιδράσεις. Στους παράγοντες που μπορεί να εντείνουν τα προβλήματα περιλαμβάνονται και ορισμένα χαρακτηριστικά σχεδιασμού των πλατφορμών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στον οδηγό, η συγκριτική έρευνα EU Kids Online 2026, στην οποία συμμετείχαν 28.465 παιδιά ηλικίας 10 έως 16 ετών από 19 ευρωπαϊκές χώρες, καταγράφει ότι μόλις το 48% αισθάνεται ασφαλές στο διαδίκτυο.
Επιπλέον, έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου, τον Φεβρουάριο του 2025, σε 2.500 μαθητές ηλικίας 10 έως 18 ετών, έδειξε ότι ένας στους τέσσερις μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου δηλώνει υπερβολική χρήση.
Τα στοιχεία αυτά αποτελούν αυτοαναφορές των συμμετεχόντων και δεν συνιστούν κλινική διάγνωση εθισμού.
Σε κάθε περίπτωση, η καταγραφή κινδύνων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η θέσπιση του συγκεκριμένου ηλικιακού ορίου θα επιλύσει το πρόβλημα. Η αποτελεσματικότητα του μέτρου θα πρέπει να αξιολογηθεί στην πράξη.
- Έχει προηγηθεί επιστημονική επεξεργασία των προτάσεων;
Η σχετική συζήτηση δεν ξεκινά από μηδενική βάση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκρότησε το Special Panel on Child Online Safety, στο οποίο συμμετέχουν περισσότεροι από 60 ειδικοί από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, όπως η υγεία, η παιδοψυχολογία, η παιδοψυχιατρική, η πληροφορική και οι κοινωνικές επιστήμες.
Στη διαδικασία συμμετείχαν επίσης εκπρόσωποι νέων, γονέων και οργανώσεων για τα δικαιώματα του παιδιού. Οι συμπρόεδροι της ομάδας είχαν, παράλληλα, συναντήσεις με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων.
Η ευρωπαϊκή πρόταση συνοδεύεται από αναλυτικό έγγραφο εργασίας για τις επιπτώσεις της και αξιοποιεί προηγούμενες εκτιμήσεις, επιστημονικές μελέτες και στοιχεία σχετικά με την εφαρμογή της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA).
Αντίστοιχα, η ελληνική Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης αξιοποιεί δεδομένα από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τον ΟΟΣΑ, την έρευνα HBSC, το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου και την εθνική στρατηγική για την προστασία των ανηλίκων.
Η επιστημονική αβεβαιότητα ως προς ορισμένες επιπτώσεις καθιστά αναγκαία την αναλογική εφαρμογή των μέτρων, τη συστηματική παρακολούθηση και την επανεξέτασή τους με βάση νεότερα δεδομένα.
Ποιες υπηρεσίες και πλατφόρμες αφορά το όριο;
- Ποιες πλατφόρμες περιλαμβάνονται στη ρύθμιση;
Το βασικό κριτήριο είναι το είδος της υπηρεσίας που παρέχεται και όχι απλώς η εμπορική ονομασία της.
Ενδεικτικά παραδείγματα υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης είναι το Facebook, το Instagram, το TikTok και το LinkedIn.
Το ελληνικό σχέδιο δεν περιλαμβάνει κλειστό κατάλογο με ονομαστικές αναφορές σε πλατφόρμες. Για υπηρεσίες που συνδυάζουν διαφορετικές λειτουργίες, η ακριβής υπαγωγή τους και ο τρόπος εφαρμογής των κανόνων θα χρειαστούν αποσαφήνιση από τις αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές, όταν οριστικοποιηθεί το κανονιστικό πλαίσιο.
- Μπορεί ένας γονέας να επιτρέψει στο παιδί του να χρησιμοποιεί κοινωνικά δίκτυα πριν από τα 15;
Το ελληνικό σχέδιο, όπως περιγράφεται στον οδηγό, δεν προβλέπει εξαίρεση από το ηλικιακό όριο μέσω γονικής συναίνεσης.
Δεν περιλαμβάνει επίσης ειδικό, περιορισμένο τύπο λογαριασμού για παιδιά ηλικίας 13 έως 15 ετών.
- Τι θα γίνει με τους λογαριασμούς που έχουν ήδη δημιουργήσει τα παιδιά;
Η ύπαρξη λογαριασμού πριν από την έναρξη εφαρμογής της ρύθμισης δεν προβλέπεται ως εξαίρεση από το ηλικιακό όριο.
Επομένως, σύμφωνα με το σχέδιο, η πρόσβαση θα πρέπει να συμμορφώνεται με τους νέους κανόνες από την έναρξη εφαρμογής τους.
Επαλήθευση ηλικίας και προσωπικά δεδομένα
- Με ποιον τρόπο θα ελέγχεται η ηλικία των χρηστών;
Για να εφαρμοστεί αποτελεσματικά το ηλικιακό όριο, απαιτούνται κατάλληλοι, αξιόπιστοι και αναλογικοί μηχανισμοί επαλήθευσης ηλικίας.
Οι λύσεις αυτές θα πρέπει να περιορίζουν τη συλλογή δεδομένων στο απολύτως αναγκαίο και να προστατεύουν την ιδιωτική ζωή των χρηστών. Η απλή δήλωση ημερομηνίας γέννησης δεν θεωρείται επαρκής ως αξιόπιστος έλεγχος.
Η επιλογή και η λειτουργία των μηχανισμών οφείλουν να συμμορφώνονται με το ενωσιακό δίκαιο και τις σχετικές ευρωπαϊκές τεχνικές προδιαγραφές.
Στο συνοδευτικό υλικό αναφέρεται ότι η Ελλάδα διαθέτει ήδη λειτουργική εφαρμογή ταυτοποίησης ηλικίας, η οποία καλύπτει τις προδιαγραφές που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
- Θα είναι υποχρεωτική η ταυτοποίηση όλων των χρηστών ή η χρήση του Kids Wallet;
Όχι. Το ελληνικό σχέδιο δεν καθιερώνει γενική υποχρέωση ταυτοποίησης όλων των χρηστών ούτε επιβάλλει αποκλειστικά τη χρήση συγκεκριμένης εφαρμογής.
Το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet αναφέρονται ως ενδεικτικές λύσεις που μπορούν να αξιοποιηθούν για την επαλήθευση ηλικίας. Παράλληλα, μπορούν να χρησιμοποιούνται ισοδύναμες μέθοδοι, εφόσον είναι συμβατές με το ενωσιακό δίκαιο και τις ευρωπαϊκές τεχνικές προδιαγραφές.
Είναι σημαντικό να διακρίνεται η επαλήθευση της ηλικίας από την αποκάλυψη της ταυτότητας στην πλατφόρμα. Στόχος είναι να διαπιστώνεται εάν ο χρήστης πληροί το απαιτούμενο ηλικιακό όριο, χωρίς η διαδικασία να μετατρέπεται σε γενικευμένη ταυτοποίηση ή παρακολούθηση.
- Θα πρέπει οι χρήστες να στέλνουν την ταυτότητά τους στις πλατφόρμες;
Το σχέδιο δεν θεσπίζει γενική υποχρέωση αποστολής εγγράφου ταυτότητας στις πλατφόρμες.
Μια ψηφιακή πιστοποίηση ηλικίας μπορεί να επιβεβαιώνει ότι ο χρήστης καλύπτει το απαιτούμενο όριο χωρίς να διαβιβάζει το ονοματεπώνυμό του, την ακριβή ημερομηνία γέννησης ή τον αριθμό της ταυτότητάς του.
Η ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act προβλέπει τη χρήση τεχνολογίας απόδειξης μηδενικής γνώσης (zero-knowledge proof). Με απλά λόγια, η τεχνολογία αυτή επιτρέπει την επιβεβαίωση μιας προϋπόθεσης, όπως η ηλικία, χωρίς να αποκαλύπτονται περισσότερες προσωπικές πληροφορίες από όσες είναι αναγκαίες.
Σύμφωνα με την πρόταση, η διαδικασία δεν θα πρέπει να επιτρέπει την ταυτοποίηση, τον εντοπισμό, την παρακολούθηση ή την κατάρτιση προφίλ των χρηστών.
- Υπάρχει κίνδυνος να αποκλειστούν οικογένειες που δεν έχουν πρόσβαση σε ψηφιακά εργαλεία;
Ο κίνδυνος αυτός πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των μηχανισμών επαλήθευσης.
Η δυνατότητα χρήσης διαφορετικών λύσεων μπορεί να περιορίσει την εξάρτηση από μία συγκεκριμένη εφαρμογή ή συσκευή. Ωστόσο, είναι απαραίτητο να υπάρχουν στην πράξη προσβάσιμες επιλογές και σαφείς οδηγίες για οικογένειες με περιορισμένη πρόσβαση σε ψηφιακά μέσα ή με μικρότερη εξοικείωση με την τεχνολογία.
Η πρόταση EU KIDS Act προβλέπει προσβάσιμες διαδικασίες απόδειξης γονικής μέριμνας, καθώς και εναλλακτικές λύσεις όταν δεν είναι διαθέσιμα τα συνήθη έγγραφα.
Παράλληλα, διευκρινίζει ότι τα γονικά εργαλεία συμπληρώνουν τις υποχρεώσεις των παρόχων και ότι η συμμόρφωση δεν θα πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από τις δυνατότητες ή τις ψηφιακές δεξιότητες των γονέων.
Το Kids Wallet και το parco.gov.gr μπορούν να παρέχουν εργαλεία και πρακτική καθοδήγηση στις οικογένειες. Η ευθύνη, όμως, για την προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να μεταφέρεται εξ ολοκλήρου στους γονείς.
- Μπορεί η επαλήθευση ηλικίας να δημιουργήσει κινδύνους για την κυβερνοασφάλεια και τα προσωπικά δεδομένα;
Ναι, εάν οι σχετικοί μηχανισμοί σχεδιαστούν ή εφαρμοστούν με ανεπαρκείς εγγυήσεις.
Για τον λόγο αυτό, απαιτούνται υψηλά επίπεδα ασφάλειας, ελαχιστοποίηση των δεδομένων που συλλέγονται, περιορισμός του σκοπού επεξεργασίας και προστασία της ιδιωτικότητας ήδη από τον σχεδιασμό.
Η προστασία των παιδιών δεν δικαιολογεί την περιττή συλλογή εγγράφων ταυτότητας ούτε τη χρήση δεδομένων ηλικίας για διαφημιστικούς σκοπούς ή τη δημιουργία προφίλ.
Η πρόταση EU KIDS Act προβλέπει πιστοποιημένες ευρωπαϊκές λύσεις επαλήθευσης από ανεξάρτητους τρίτους, με υψηλή ακρίβεια, αξιοπιστία, ασφάλεια και περιορισμένη παρέμβαση στην ιδιωτική ζωή. Η τεχνολογία απόδειξης μηδενικής γνώσης αποσκοπεί στον περιορισμό των πληροφοριών που αποκαλύπτονται στην πλατφόρμα.
Ωστόσο, καμία πιστοποίηση ή τεχνολογική λύση δεν εξαλείφει κάθε πιθανό κίνδυνο. Απαιτούνται ασφαλής εφαρμογή, έλεγχοι και διαδικασίες αντιμετώπισης περιστατικών, με σεβασμό στον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ).
- Τι γίνεται εάν τα παιδιά παρακάμπτουν τον έλεγχο με VPN ή άλλους τρόπους;
Κανένα τεχνικό σύστημα δεν είναι απολύτως απρόσβλητο από παρακάμψεις.
Η χρήση ψευδούς ημερομηνίας γέννησης, λογαριασμού άλλου προσώπου ή VPN μπορεί να δυσκολέψει την εφαρμογή του ορίου, χωρίς να αναιρεί την ίδια την υποχρέωση συμμόρφωσης.
Η επαλήθευση πριν από τη δημιουργία λογαριασμού μπορεί να ενισχύσει την εφαρμογή του ηλικιακού περιορισμού, αλλά δεν εγγυάται ότι θα αποτρέψει κάθε παράβαση.
Η ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act προβλέπει απαγόρευση πρακτικών των παρόχων που υπονομεύουν ή παρακάμπτουν τις υποχρεώσεις τους. Για την αποτελεσματική εφαρμογή απαιτούνται κοινές ευρωπαϊκές τεχνικές προδιαγραφές, συνεργασία με τις πλατφόρμες και αποτελεσματικοί μηχανισμοί επιβολής.
Παράλληλα, θα πρέπει να παρακολουθείται το ενδεχόμενο μετακίνησης των παιδιών σε υπηρεσίες που παρέχουν μικρότερες εγγυήσεις προστασίας.
Πρόστιμα, εποπτεία και υποχρεώσεις γονέων
- Θα επιβάλλονται πρόστιμα στα παιδιά ή στους γονείς;
Σύμφωνα με τις διατάξεις που περιγράφονται στο ελληνικό σχέδιο, δεν θεσπίζεται νέο πρόστιμο ή ποινή για τα παιδιά και τους γονείς.
Η εποπτεία και η επιβολή των υποχρεώσεων στους παρόχους εντάσσονται στο υφιστάμενο πλαίσιο της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) και του Ν. 5099/2024.
Ο ρόλος των γονέων παραμένει σημαντικός, χωρίς όμως να υποκαθιστά την ευθύνη που έχουν οι πλατφόρμες για τη συμμόρφωσή τους.
- Ποια αρχή θα ελέγχει τις πλατφόρμες και πού θα μπορούν να υποβάλλονται καταγγελίες;
Το ελληνικό σχέδιο εντάσσεται στο πλαίσιο του Ν. 5099/2024, με τον οποίο εφαρμόζεται στην Ελλάδα η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA).
Για παρόχους που είναι εγκατεστημένοι στην Ελλάδα, το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα έχουν εποπτικές αρμοδιότητες στο πλαίσιο που περιγράφεται για την εφαρμογή του ηλικιακού ορίου.
Η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) είναι ο Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών στην Ελλάδα.
Όταν ο πάροχος είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος-μέλος, η καταγγελία μπορεί να υποβληθεί στην Ελλάδα και να διαβιβαστεί από την ΕΕΤΤ στην αρμόδια αρχή του κράτους εγκατάστασης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί τις αρμοδιότητες που της αναγνωρίζει η DSA για τις πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες, ανάλογα με την υποχρέωση και τη διαδικασία που εξετάζεται.
Καταγγελίες για πιθανές παραβάσεις της DSA μπορούν να υποβάλλονται μέσω της σχετικής φόρμας της ΕΕΤΤ. Είναι χρήσιμο να περιλαμβάνουν την υπηρεσία, την περιγραφή του περιστατικού, τις ημερομηνίες και τυχόν διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία.
Το πλαίσιο δεν δημιουργεί νέο, αυτοτελή εποπτικό φορέα ή ξεχωριστό σύστημα προστίμων.
- Χρειάζεται να κάνουν κάτι οι γονείς από τώρα;
Το σχέδιο δεν προβλέπει γενική υποχρέωση εγγραφής όλων των οικογενειών σε συγκεκριμένη εφαρμογή.
Οι γονείς μπορούν ήδη να ελέγξουν τις ρυθμίσεις ιδιωτικότητας και γονικού ελέγχου στις υπηρεσίες που χρησιμοποιούν τα παιδιά τους, να συζητήσουν μαζί τους για τα νέα ηλικιακά όρια και να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις και τις ενημερώσεις των πλατφορμών.
Για πρακτική ενημέρωση σχετικά με τον γονικό έλεγχο μπορούν επίσης να αξιοποιούν το parco.gov.gr.
- Τι ισχύει για τους εφήβους ηλικίας 15 έως 17 ετών;
Οι έφηβοι ηλικίας 15 έως 17 ετών δεν εμπίπτουν στην ελληνική ηλικιακή απαγόρευση, εφόσον πληρούν το όριο με τον ειδικό τρόπο υπολογισμού που προβλέπεται στη διάταξη.
Παραμένουν, ωστόσο, ανήλικοι και εξακολουθούν να προστατεύονται από το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ασφάλεια και τα δικαιώματά τους στο διαδίκτυο.
Η συμπλήρωση του ορίου ηλικίας δεν συνεπάγεται απεριόριστη χρήση των κοινωνικών δικτύων ούτε απαλλάσσει τους παρόχους από τις υποχρεώσεις προστασίας των ανηλίκων.
Δικαιώματα παιδιών και ψηφιακή παιδεία
- Περιορίζει το όριο των 15 ετών την ενημέρωση και την ελευθερία έκφρασης των παιδιών;
Η πρόσβαση στην πληροφορία, η ελευθερία έκφρασης και η συμμετοχή στην κοινωνική ζωή αποτελούν δικαιώματα των παιδιών που πρέπει να συνεκτιμώνται κατά τη διαμόρφωση της νομοθεσίας.
Τα ψηφιακά περιβάλλοντα προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες μάθησης, δημιουργικότητας, επικοινωνίας και υποστήριξης. Η ελληνική ρύθμιση, όπως παρουσιάζεται στο σχέδιο, αφορά συγκεκριμένες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών και δεν απαγορεύει συνολικά τη χρήση του διαδικτύου ή της τεχνολογίας.
Σκοπός της παρέμβασης είναι να περιοριστεί η πρώιμη έκθεση σε κινδύνους που σχετίζονται με την προβληματική χρήση, τη διατάραξη του ύπνου, το επιβλαβές περιεχόμενο και τις ανεπιθύμητες διαδικτυακές επαφές.
Η ευρωπαϊκή πρόταση εξετάζει επίσης χαρακτηριστικά σχεδιασμού που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη παραμονή στις πλατφόρμες, όπως η ατέρμονη κύλιση και ορισμένα συστήματα συστάσεων.
Η αναλογικότητα του μέτρου θα πρέπει να αξιολογείται με βάση το πεδίο εφαρμογής του, τον τρόπο υλοποίησης και τις συνέπειές του. Η προστασία των ανηλίκων χρειάζεται να συνδυάζεται με ασφαλείς και προσβάσιμες δυνατότητες ενημέρωσης, επικοινωνίας και έκφρασης.
- Γιατί δεν αρκούν η ψηφιακή εκπαίδευση και τα εργαλεία γονικού ελέγχου;
Η ψηφιακή παιδεία και η νομοθετική ρύθμιση λειτουργούν συμπληρωματικά.
Τα παιδιά χρειάζεται να εκπαιδεύονται ώστε να αξιολογούν τις πληροφορίες που συναντούν, να αναγνωρίζουν πιθανούς κινδύνους και να γνωρίζουν πού μπορούν να απευθυνθούν όταν χρειάζονται βοήθεια.
Αντίστοιχα, οι γονείς χρειάζονται ενημέρωση και εύχρηστα εργαλεία για την ασφαλή χρήση των ψηφιακών υπηρεσιών.
Ωστόσο, η εκπαίδευση και ο γονικός έλεγχος δεν αρκούν από μόνα τους για να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους που μπορεί να συνδέονται με τον σχεδιασμό των πλατφορμών και τις πρακτικές που ενθαρρύνουν την υπερβολική χρήση.
Η ελληνική παρέμβαση εντάσσεται σε μια ευρύτερη εθνική στρατηγική για την προστασία των ανηλίκων, η οποία περιλαμβάνει ψηφιακή παιδεία και υποστήριξη των οικογενειών.
Αντίστοιχα, η ευρωπαϊκή πρόταση συνδυάζει ηλικιακούς κανόνες, επαλήθευση ηλικίας, εργαλεία γονικού ελέγχου, ασφαλέστερο σχεδιασμό και μηχανισμούς επιβολής. Οι πάροχοι καλούνται να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τις υπηρεσίες που σχεδιάζουν και διαθέτουν.
Η σχέση με το ευρωπαϊκό δίκαιο και το EU KIDS Act
- Είναι συμβατή η ελληνική ρύθμιση με το ευρωπαϊκό δίκαιο;
Η ελληνική πρωτοβουλία αξιοποιεί το πλαίσιο του Ν. 5099/2024, καθώς και τις αρμόδιες αρχές και τις διαδικασίες συνεργασίας που προβλέπει η DSA.
Σύμφωνα με την ενημέρωση που περιλαμβάνεται στο υλικό της νομοθετικής πρωτοβουλίας, το σχέδιο κοινοποιήθηκε και συζητήθηκε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω της προβλεπόμενης διαδικασίας.
Η ευρωπαϊκή πρόταση κινείται προς την κατεύθυνση της θέσπισης ηλικιακών ορίων, της ουσιαστικής επαλήθευσης ηλικίας και της ενίσχυσης της ευθύνης των παρόχων.
Η κοινή κατεύθυνση πολιτικής, ωστόσο, δεν αποτελεί από μόνη της οριστική επιβεβαίωση της νομιμότητας κάθε εθνικής διάταξης. Η συμβατότητα κρίνεται με βάση το ισχύον ενωσιακό δίκαιο, ενώ η τελική σχέση των δύο πλαισίων θα εξαρτηθεί και από το περιεχόμενο του ευρωπαϊκού Κανονισμού που ενδέχεται να εγκριθεί.
- Σε τι διαφέρει το EU KIDS Act από το ελληνικό σχέδιο νόμου;
Η ελληνική πρωτοβουλία επικεντρώνεται στην πρόσβαση σε υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης.
Η ευρωπαϊκή πρόταση έχει ευρύτερο πεδίο και περιλαμβάνει πρόσθετες κατηγορίες ψηφιακών υπηρεσιών, όπως υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο, διαδικτυακά παιχνίδια, καταστήματα εφαρμογών και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, μεταξύ των οποίων ψηφιακούς συντρόφους τεχνητής νοημοσύνης και γενικούς συνομιλιακούς βοηθούς.
Προβλέπει διαφορετικές υποχρεώσεις ανάλογα με το είδος της υπηρεσίας, καθώς και ευρύτερους κανόνες για τον ασφαλή σχεδιασμό των ψηφιακών περιβαλλόντων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι επιβάλλεται το ίδιο ηλικιακό όριο αποκλεισμού σε κάθε ψηφιακή υπηρεσία. Οι υποχρεώσεις διαφοροποιούνται ανάλογα με την κατηγορία και τη λειτουργία της υπηρεσίας.
- Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή πρόταση για τα παιδιά ηλικίας 13 έως κάτω των 15 ετών;
Η πρόταση EU KIDS Act προβλέπει τη δυνατότητα παροχής ειδικού, περιορισμένου λογαριασμού, τον οποίο δημιουργεί γονέας ή κηδεμόνας.
Ο λογαριασμός αυτός δεν θα λειτουργεί ως πλήρως αυτόνομος λογαριασμός. Θα συνοδεύεται από υποχρεωτικά ενεργά εργαλεία γονικού ελέγχου, ενώ προβλέπεται η δυνατότητα του γονέα να θέτει ημερήσιο χρονικό όριο έως μία ώρα, να προεγκρίνει νέες επαφές ή να περιορίζει τον αριθμό τους.
Παράλληλα, ο πάροχος θα πρέπει να επαληθεύει την ηλικία του παιδιού και τη γονική ιδιότητα.
Οι συγκεκριμένες προβλέψεις αποτελούν μέρος ευρωπαϊκής νομοθετικής πρότασης που, σύμφωνα με το υλικό, δεν έχει ακόμη ψηφιστεί.
- Τι προβλέπεται για τα παιδιά κάτω των 13 ετών;
Η ευρωπαϊκή πρόταση δεν επιτρέπει τη δημιουργία λογαριασμού κοινωνικού δικτύου στο όνομα του παιδιού κάτω των 13 ετών.
Προβλέπει, ωστόσο, περιορισμένη εξαίρεση για πρόσβαση μέσω λογαριασμού γονέα σε ειδικά σχεδιασμένες υπηρεσίες βίντεο, υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με γονικό έλεγχο.
Η εξαίρεση αυτή δεν ισοδυναμεί με γενική άδεια χρήσης ενός κανονικού λογαριασμού ενηλίκου από το παιδί.
- Ποιος θα έχει την ευθύνη συμμόρφωσης και ποιες κυρώσεις προβλέπονται στην Ευρώπη;
Κεντρική ευθύνη για την τήρηση των υποχρεώσεων έχουν οι πάροχοι των ψηφιακών υπηρεσιών.
Για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες προβλέπονται σχέδια συμμόρφωσης και ανεξάρτητοι έλεγχοι, το κόστος των οποίων αναλαμβάνουν οι ίδιες.
Η επιβολή των κανόνων βασίζεται στο πλαίσιο της DSA και, για τα σχετικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, στον AI Act.
Σύμφωνα με την πρόταση και το εφαρμοστέο καθεστώς, οι κυρώσεις μπορούν να φθάσουν έως το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών. Το ποσοστό αυτό δεν σημαίνει ότι επιβάλλεται αυτομάτως το συγκεκριμένο πρόστιμο σε κάθε περιστατικό. Η εφαρμογή των κυρώσεων εξαρτάται από τις σχετικές υποχρεώσεις, τη διαπιστωμένη παράβαση και την προβλεπόμενη διαδικασία.
- Έχει ήδη ψηφιστεί το EU KIDS Act; Θα εφαρμοστεί από την 1η Ιανουαρίου 2027;
Όχι. Σύμφωνα με το υλικό, το EU KIDS Act αποτελεί πρόταση ευρωπαϊκού Κανονισμού και απαιτεί έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι τελικές διατάξεις, οι ημερομηνίες εφαρμογής και η σχέση του με τις εθνικές ρυθμίσεις θα καθοριστούν κατά τη νομοθετική διαδικασία.
Η 1η Ιανουαρίου 2027 είναι η ημερομηνία που προβλέπεται για την έναρξη εφαρμογής της ελληνικής ρύθμισης και δεν πρέπει να συγχέεται με το χρονοδιάγραμμα της ευρωπαϊκής πρότασης.
Πώς θα αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα του μέτρου;
- Με ποια κριτήρια θα κριθεί εάν η ρύθμιση πετυχαίνει τον στόχο της;
Η αποτελεσματικότητα του μέτρου δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά με βάση τον αριθμό των λογαριασμών που αποκλείονται από τις πλατφόρμες.
Χρειάζεται να εξετάζεται κατά πόσο γονείς, παιδιά και εταιρείες τεχνολογίας κατανοούν ότι η προστασία των ανηλίκων από επιβλαβές περιεχόμενο αποτελεί προτεραιότητα και απαιτεί συγκεκριμένες ενέργειες.
Στην αξιολόγηση θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η πραγματική τήρηση του ηλικιακού ορίου, η προβληματική χρήση των κοινωνικών δικτύων, ο ύπνος και η ευημερία των παιδιών, αλλά και οι αδικαιολόγητοι αποκλεισμοί, τα σφάλματα επαλήθευσης ηλικίας και η πιθανή μετακίνηση των ανηλίκων σε λιγότερο ασφαλείς υπηρεσίες.
Σύμφωνα με το υλικό της νομοθετικής πρωτοβουλίας, η εφαρμογή θα αξιολογείται συστηματικά από την κυβέρνηση, με επιστημονική συνδρομή και συμμετοχή γονέων, εκπαιδευτικών και παιδιών.
Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης και τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα θα μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για διορθώσεις και προσαρμογές, ώστε τα μέτρα προστασίας να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των ανηλίκων.