Το ποδαρικό αποτελεί ένα από τα πιο διαδεδομένα έθιμα της Πρωτοχρονιάς με πανελλαδική εμβέλεια. Ακόμα και σήμερα, πολλοί άνθρωποι παραμένουν ιδιαίτερα προσεκτικοί για το ποιος θα είναι ο πρώτος άνθρωπος που θα διαβεί το κατώφλι του σπιτιού τους με την έλευση του νέου έτους.
Η Προετοιμασία και η Επιλογή του «Γουρλή»
Η διαδικασία ξεκινά συνήθως από την παραμονή. Οι ιδιοκτήτες του σπιτιού επιλέγουν ένα δικό τους πρόσωπο που θεωρούν καλότυχο και «γουρλή», ζητώντας του να τους κάνει ποδαρικό.
Οι Συμβολικές Κινήσεις και το Φίλεμα
Οι κινήσεις που συνοδεύουν την είσοδο του πρώτου επισκέπτη είναι γεμάτες συμβολισμούς:
- Το Σίδερο: Μόλις ο επισκέπτης μπει στο σπίτι, τον βάζουν να πατήσει ένα σίδερο, με την ευχή όλοι οι ένοικοι να είναι «σιδερένιοι» και γεροί καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.
- Το Φίλεμα: Η νοικοκυρά, για να «γλυκάνει» τον νέο χρόνο, προσφέρει στον καλεσμένο μήλα, καρύδια και παραδοσιακά γλυκά του κουταλιού (όπως κυδώνι) ή άλλα εορταστικά εδέσματα.
Οι Τοπικές Παραδόσεις: Η Περίπτωση της Αμοργού
Στην Αμοργό, η παράδοση θέλει το ποδαρικό να γίνεται από κάποιο μέλος της οικογένειας κατά την επιστροφή από την εκκλησία. Ο «πρωτονοικοκύρης», κρατώντας ένα εικονισματάκι, μπαίνει δύο βήματα μέσα λέγοντας «Μέσα καλό» και βγαίνει λέγοντας «Όξω κακό».
Αφού επαναλάβει τη διαδικασία τρεις φορές, ρίχνει με δύναμη ένα ρόδι για να σπάσει μέσα στο σπίτι, φέρνοντας αφθονία και ευχές για τη νέα χρονιά.
Οι Βυζαντινές Ρίζες του Εθίμου
Το έθιμο έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Είναι χαρακτηριστικές οι αναφορές του Επισκόπου Γρηγορίου Νύσσης για τους Βυζαντινούς, οι οποίοι την Πρωτοχρονιά επεδίωκαν «δεξιάς τινας συντυχίας». Αναζητούσαν δηλαδή να συναντήσουν ή να δεχθούν στο σπίτι τους πρόσωπα που πίστευαν ότι θα τους εξασφαλίσουν μια ευτυχισμένη χρονιά.
Το ποδαρικό γίνεται πάντα με το δεξί πόδι, συμβολίζοντας τη σωστή και ευνοϊκή κατεύθυνση των πραγμάτων στη ζωή μας.