Έντονο προβληματισμό για την αυξημένη κυκλοφορία του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα εκφράζει η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων, καθώς μέχρι τις 12 Αυγούστου έχουν καταγραφεί 110 εγχώρια κρούσματα και 9 θάνατοι.
Η περίοδος κατά την οποία τα κουνούπια παρουσιάζουν αυξημένη δραστηριότητα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και, σύμφωνα με την Εταιρεία, υπάρχει ακόμη περιθώριο για να περιοριστεί η περαιτέρω μετάδοση. Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτούνται γρήγορες αποφάσεις, καλύτερος συντονισμός και στοχευμένες παρεμβάσεις.
-Advertisment-
Η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων αναγνωρίζει ότι το υπουργείο Υγείας, ο ΕΟΔΥ, οι Περιφέρειες και οι Δήμοι έχουν ήδη θέσει σε εφαρμογή προγράμματα επιδημιολογικής και εντομολογικής επιτήρησης, καθώς και δράσεις καταπολέμησης των κουνουπιών.
Ωστόσο, η σημερινή επιδημιολογική κατάσταση, όπως επισημαίνει, καθιστά αναγκαία την άμεση επανεξέταση και, όπου χρειάζεται, την ενίσχυση των υφιστάμενων μέτρων.
Οι παρεμβάσεις θα πρέπει να πραγματοποιούνται στο κατάλληλο σημείο και χρόνο και με την απαιτούμενη ένταση, λαμβάνοντας υπόψη τα επιδημιολογικά και εντομολογικά δεδομένα.
Παράλληλα, η αντιμετώπιση του ιού δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στους ψεκασμούς. Χρειάζεται ολοκληρωμένη διαχείριση των διαβιβαστών, με συνδυασμό προνυμφοκτονίας, στοχευμένης ακμαιοκτονίας όπου απαιτείται, περιβαλλοντικής διαχείρισης, εντομολογικής επιτήρησης και συνεχούς αξιολόγησης των αποτελεσμάτων.
Τα 12 άμεσα μέτρα πρόληψης
Η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων προτείνει συγκεκριμένο πλαίσιο 12 άμεσων παρεμβάσεων:
- Ενίσχυση των δράσεων στις περιοχές ενεργού μετάδοσης
Οι Δήμοι όπου έχουν καταγραφεί ανθρώπινα κρούσματα, αλλά και οι γειτονικές περιοχές όπου παρατηρείται έντονη κυκλοφορία του ιού, θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ζώνες αυξημένου κινδύνου.
Η εμφάνιση ενός ανθρώπινου κρούσματος θα πρέπει να οδηγεί άμεσα σε επανεκτίμηση της κατάστασης και εντατικοποίηση των δράσεων καταπολέμησης των κουνουπιών στην περιοχή.
- Περισσότερη προνυμφοκτονία
Απαιτείται άμεση ενίσχυση των συστηματικών ελέγχων και των εφαρμογών προνυμφοκτόνων σε όλες τις πιθανές εστίες αναπαραγωγής κουνουπιών, με έμφαση σε:
- φρεάτια ομβρίων,
- ρέματα και αρδευτικά κανάλια,
- σημεία με στάσιμα νερά,
- εγκαταλειμμένες πισίνες,
- αγροτικές και περιαστικές περιοχές,
- περιοχές όπου καταγράφεται υψηλή πυκνότητα κουνουπιών Culex.
Οι εφαρμογές θα πρέπει να επαναλαμβάνονται ανάλογα με την αποτελεσματικότητά τους και όχι αποκλειστικά βάσει ενός προκαθορισμένου ημερολογίου.
- Στοχευμένη ακμαιοκτονία όπου υπάρχει ενεργή μετάδοση
Σε περιοχές όπου έχει τεκμηριωθεί ή θεωρείται ιδιαίτερα πιθανή ενεργή μετάδοση, η Εταιρεία προτείνει στοχευμένες εφαρμογές ακμαιοκτόνων, σύμφωνα με τα ισχύοντα πρωτόκολλα δημόσιας υγείας.
Οι παρεμβάσεις θα πρέπει να βασίζονται στα διαθέσιμα επιδημιολογικά και εντομολογικά στοιχεία και να επικεντρώνονται σε περιοχές με:
- ανθρώπινα κρούσματα,
- αυξημένη πυκνότητα Culex,
- θετικά δείγματα κουνουπιών για WNV,
- ή συνδυασμό των παραπάνω.
Στόχος δεν είναι οι αδιάκριτοι ψεκασμοί, αλλά η άμεση μείωση των ενήλικων κουνουπιών στις εστίες ενεργού μετάδοσης.
Όπως επισημαίνεται, δεν είναι αργά για την ανάληψη δράσης, καθώς η μείωση του πληθυσμού των διαβιβαστών μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό της μετάδοσης τις επόμενες εβδομάδες.
- Δημοσιοποίηση των επιχειρησιακών στοιχείων
Το υπουργείο Υγείας και ο ΕΟΔΥ, σε συνεργασία με τις Περιφέρειες, καλούνται να δημοσιοποιούν:
- τον αριθμό των προνυμφοκτονικών και ακμαιοκτόνων εφαρμογών που πραγματοποιήθηκαν το 2026,
- τις περιοχές και τους Δήμους όπου έγιναν παρεμβάσεις,
- την έκταση που καλύφθηκε.
Σε εβδομαδιαία βάση θα πρέπει επίσης να γνωστοποιούνται:
- ο αριθμός των παγίδων και των δειγμάτων κουνουπιών που εξετάστηκαν,
- ο αριθμός, το ποσοστό και η γεωγραφική κατανομή των δειγμάτων κουνουπιών που βρέθηκαν θετικά για WNV,
- ο αριθμός των έκτακτων παρεμβάσεων που πραγματοποιήθηκαν μετά την εμφάνιση ανθρώπινων κρουσμάτων.
Η δημοσιοποίηση αυτών των δεδομένων θεωρείται απαραίτητη για την αντικειμενική αποτίμηση της επάρκειας και της αποτελεσματικότητας των μέτρων.
- Καταγραφή του χρόνου αντίδρασης
Για κάθε περιοχή όπου εντοπίζεται ανθρώπινο κρούσμα θα πρέπει να καταγράφεται ο χρόνος που μεσολαβεί από:
αναγγελία κρούσματος → εντομολογική διερεύνηση → πρώτη στοχευμένη παρέμβαση.
Ο χρόνος που απαιτείται από τον εντοπισμό ενός κρούσματος μέχρι την επιχειρησιακή αντίδραση αποτελεί κρίσιμο δείκτη για την αποτελεσματικότητα του συστήματος δημόσιας υγείας.
- Δυναμικός «χάρτης κινδύνου» σε πραγματικό χρόνο
ΕΟΔΥ, Περιφέρειες και Δήμοι θα πρέπει να χρησιμοποιούν ένα κοινό και δυναμικό σύστημα γεωγραφικής επιτήρησης.
Σε αυτό θα πρέπει να συνδυάζονται:
- ανθρώπινα κρούσματα,
- θετικά κουνούπια,
- πυκνότητα κουνουπιών,
- περιβαλλοντικά δεδομένα,
- δράσεις καταπολέμησης.
Ο χάρτης θα πρέπει να ανανεώνεται τουλάχιστον σε εβδομαδιαία βάση και να χρησιμοποιείται ως βασικό εργαλείο για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τις απαιτούμενες παρεμβάσεις.
- Ενίσχυση της εντομολογικής επιτήρησης
Η Εταιρεία προτείνει αύξηση του αριθμού των παγίδων κουνουπιών στις περιοχές υψηλού κινδύνου, καθώς και ταχεία εργαστηριακή ανίχνευση του WNV.
Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η έγκαιρη ανίχνευση της κυκλοφορίας του ιού στα κουνούπια, πριν ακόμη εμφανιστεί μεγάλος αριθμός ανθρώπινων κρουσμάτων.
- Άμεση περιβαλλοντική διαχείριση των εστιών
Οι Δήμοι θα πρέπει να προχωρούν χωρίς καθυστερήσεις στην εξάλειψη των σημείων που ευνοούν την αναπαραγωγή των κουνουπιών.
Μεταξύ άλλων απαιτούνται:
- καθαρισμός φρεατίων και ρεμάτων,
- απομάκρυνση στάσιμων νερών,
- καθαρισμός εγκαταλειμμένων οικοπέδων,
- έλεγχος εγκαταλειμμένων πισινών,
- απομάκρυνση αντικειμένων που συγκρατούν νερό,
- συστηματική διαχείριση των υδάτων σε αστικές και περιαστικές περιοχές.
Η αντιμετώπιση των κουνουπιών, σύμφωνα με την Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων, δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στη χρήση εντομοκτόνων.
- Ιδιαίτερη προστασία των ευάλωτων ομάδων
Χρειάζεται στοχευμένη ενημέρωση και προστασία των ατόμων άνω των 65 ετών, ιδιαίτερα όσων έχουν ανοσοκαταστολή ή άλλα νοσήματα που αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής νευροδιηθητικής νόσου.
Οι ευάλωτες ομάδες θα πρέπει να λαμβάνουν σαφείς και πρακτικές οδηγίες για την αποφυγή τσιμπημάτων, κυρίως κατά τις ώρες που τα κουνούπια παρουσιάζουν μεγαλύτερη δραστηριότητα.
- Ενημέρωση των επαγγελματιών υγείας και ετοιμότητα του ΕΣΥ
Η ενημέρωση των γιατρών και των νοσοκομείων σε ολόκληρη τη χώρα θα πρέπει να ενισχυθεί άμεσα.
Συμπτώματα όπως πυρετός, κεφαλαλγία, σύγχυση, διαταραχή του επιπέδου συνείδησης, αταξία, μυϊκή αδυναμία, μυϊκός τρόμος ή άλλα νευρολογικά συμπτώματα κατά την περίοδο μετάδοσης θα πρέπει να δημιουργούν υποψία λοίμωξης από WNV, ιδιαίτερα σε ανθρώπους που ζουν ή έχουν βρεθεί σε περιοχές αυξημένου κινδύνου.
Η έγκαιρη διάγνωση είναι κρίσιμη τόσο για την αντιμετώπιση των ασθενών όσο και για την επιδημιολογική επιτήρηση. Για τον λόγο αυτό ζητείται να διασφαλιστεί η άμεση διενέργεια των διαγνωστικών εξετάσεων για WNV, χωρίς καθυστερήσεις.
Παράλληλα, καθώς κατά τη θερινή περίοδο αρκετές κλίνες ΜΕΘ μπορεί να παραμένουν κλειστές λόγω απολύμανσης, ζητείται να εξασφαλιστεί εγκαίρως επαρκής αριθμός κλινών ΜΕΘ για τους ασθενείς με WNV που ενδέχεται να τις χρειαστούν.
- Ενιαίο μήνυμα ενημέρωσης προς τους πολίτες
Η ενημέρωση του κοινού πρέπει να είναι συνεχής, σαφής και προσανατολισμένη στην πρόληψη.
Οι πολίτες θα πρέπει να γνωρίζουν ότι βασικό μέτρο προστασίας αποτελεί η αποφυγή των τσιμπημάτων κουνουπιών, μέσω:
- εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών,
- κατάλληλης ένδυσης,
- χρήσης σητών,
- κλιματισμού όπου υπάρχει δυνατότητα,
- αποφυγής έκθεσης κατά τις ώρες αυξημένης δραστηριότητας των κουνουπιών,
- απομάκρυνσης στάσιμων νερών από σπίτια και αυλές.
Η ενημέρωση θα πρέπει να είναι ακόμη πιο έντονη στις περιοχές όπου έχουν ήδη εντοπιστεί κρούσματα.
- Εβδομαδιαίος έλεγχος και άμεση προσαρμογή των μέτρων
Η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων δεν θα πρέπει να αξιολογείται με βάση τον αριθμό των ψεκασμών, αλλά από το επιδημιολογικό και εντομολογικό αποτέλεσμα.
Κάθε εβδομάδα θα πρέπει να εξετάζονται:
- τα νέα ανθρώπινα κρούσματα,
- τα νέα περιστατικά μηνιγγίτιδας ή εγκεφαλίτιδας,
- τα ποσοστά θετικών κουνουπιών,
- η πυκνότητα των κουνουπιών,
- οι δράσεις καταπολέμησης,
- ο χρόνος από την εμφάνιση του κρούσματος μέχρι την παρέμβαση,
- η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.
Σε περίπτωση επιδείνωσης των δεικτών, η αντίδραση θα πρέπει να ενισχύεται άμεσα.
«Μην περιμένουμε να αυξηθούν κι άλλο τα κρούσματα»
Η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων υπογραμμίζει ότι η σημερινή εικόνα δεν αφήνει περιθώρια για εφησυχασμό.
Η περίοδος μετάδοσης του ιού του Δυτικού Νείλου δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί και, συνεπώς, υπάρχει διαθέσιμος χρόνος για τον περιορισμό της περαιτέρω εξάπλωσης.
Η Εταιρεία αναγνωρίζει τις δράσεις που έχουν ήδη υλοποιηθεί από το υπουργείο Υγείας, τον ΕΟΔΥ, τις Περιφέρειες και τους Δήμους, ζητώντας παράλληλα την αξιοποίηση των διαθέσιμων επιδημιολογικών και εντομολογικών δεδομένων για άμεση κλιμάκωση των παρεμβάσεων στις περιοχές ενεργού μετάδοσης.
Η Ελλάδα διαθέτει, σύμφωνα με την ανακοίνωση, τις απαραίτητες δομές και την τεχνογνωσία για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Αυτό που απαιτείται στην παρούσα φάση είναι ταχύτητα, συντονισμός, στοχευμένη δράση και ενίσχυση των παρεμβάσεων.
Το βασικό μήνυμα της Ελληνικής Εταιρείας Λοιμώξεων είναι σαφές: δεν πρέπει να περιμένουμε νέα αύξηση των κρουσμάτων για να ενισχύσουμε τα μέτρα. Η επιδημιολογική και εντομολογική επιτήρηση πρέπει να οδηγεί άμεσα σε στοχευμένες παρεμβάσεις.
Η αντιμετώπιση του ιού του Δυτικού Νείλου αφορά τόσο την Πολιτεία όσο και τους πολίτες και, όπως τονίζεται, η δράση χρειάζεται τώρα.