Όλοι οι γονείς θέλουν τα παιδιά τους να έχουν επιτυχία στη ζωή — και με τον όρο «επιτυχία» εννοούμε όχι μόνο μια καλή δουλειά και καλό εισόδημα, αλλά επίσης να είναι ευτυχισμένα. Και όλοι οι γονείς αναρωτιούνται πώς μπορούν να το καταφέρουν.
Σύμφωνα με το Center on the Developing Child του Harvard, δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία μόνο οι βαθμοί και οι εξωσχολικές δραστηριότητες, όσο ένα βασικό σύνολο δεξιοτήτων που βοηθούν τους ανθρώπους να αντιμετωπίζουν τις αναπόφευκτες προκλήσεις της ζωής. Αυτές οι δεξιότητες υπάγονται σε αυτό που αποκαλούμε δεξιότητες εκτελεστικής λειτουργίας — οι οποίες σχετίζονται με την αυτορύθμιση. Οι περισσότεροι επιτυχημένοι και χαρούμενοι άνθρωποι στη ζωή έχουν ισχυρές δεξιότητες εκτελεστικής λειτουργίας.
-Advertisment-
Τι είναι πέντε σημαντικές βασικές δεξιότητες;
- Σχεδιασμός (Planning): η ικανότητα να βάζεις στόχους και να τους πραγματοποιείς.
- Εστίαση (Focus): η ικανότητα να συγκεντρώνεσαι σε ό,τι είναι σημαντικό κάθε στιγμή.
- Αυτοέλεγχος (Self-control): το να ελέγχεις πώς αντιδράς τόσο στα συναισθήματα όσο και σε αγχωτικές καταστάσεις.
- Επίγνωση (Awareness): όχι μόνο να παρατηρείς τους ανθρώπους και τις καταστάσεις γύρω σου, αλλά και να καταλαβαίνεις πώς ταιριάζεις εσύ σε αυτά.
- Ευελιξία (Flexibility): η ικανότητα να προσαρμόζεσαι σε αλλαγές και απρόοπτες καταστάσεις.
Αν και αυτές είναι δεξιότητες που τα παιδιά (και οι ενήλικες) μπορούν και μαθαίνουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους, υπάρχουν δύο ιδιαίτερα σημαντικά χρονικά παράθυρα για ανάπτυξη: η πρώιμη παιδική ηλικία (3–5 ετών) και η εφηβεία/νεαρή ενήλικη ζωή (13–26 ετών). Σε αυτά τα στάδια, η μάθηση και η χρήση αυτών των δεξιοτήτων μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να χτίσουν μια ισχυρή βάση για επιτυχία.
Ο καλύτερος τρόπος να μάθει κανείς οποιαδήποτε δεξιότητα είναι να την εξασκήσει στην πράξη. Παρακάτω υπάρχουν προτάσεις για γονείς που θέλουν να βοηθήσουν, αλλά και να μάθουν πότε να κάνουν ένα βήμα πίσω.
- Σχεδιασμός (Planning)
Όταν τα παιδιά είναι μικρά, είναι φυσιολογικό οι γονείς να κάνουν τον σχεδιασμό για αυτά. Αλλά καθώς μεγαλώνουν και γίνονται έφηβοι, πρέπει να μάθουν να το κάνουν μόνα τους.
Μην ελέγχετε υπερβολικά τη ζωή του εφήβου. Αντίθετα, θέστε βασικούς κανόνες — όπως: να ολοκληρώνεται η σχολική εργασία, να κοιμούνται τουλάχιστον 8 ώρες και να έχουν χρόνο για άσκηση — και αφήστε τους να βρουν πώς θα τα καταφέρουν. Παρεμβαίνετε μόνο όταν οι κανόνες παραβιάζονται συνεχώς.
Όταν έχουν μεγάλα έργα, όπως μια εργασία ή αιτήσεις για το πανεπιστήμιο, καθίστε μαζί τους και μιλήστε για το πώς θέλουν να τα ολοκληρώσουν — αφήστε πρώτα τους ίδιους να σκεφτούν ιδέες!
Εμπλέξτε τους στα οικογενειακά σχέδια — π.χ. διακοπές, ανακαινίσεις — και αφήστε τους να λάβουν κάποιες αποφάσεις (ακόμα κι αν δεν συμφωνείτε πάντα).
- Εστίαση (Focus)
Η ραγδαία αύξηση της χρήσης κινητών και οθονών έχει κάνει πιο δύσκολη την εστίαση για όλους. Υπάρχει μια άμεση ικανοποίηση από τις οθόνες που δυσκολεύει τη συγκέντρωση σε λιγότερο ερεθιστικές εργασίες.
Συζητήστε πώς τα social media και το διαδίκτυο μπορεί να παρεμβαίνουν στην καθημερινή ζωή (π.χ. στις εργασίες) και βοηθήστε τους να δημιουργήσουν στρατηγικές για να διαχειριστούν αυτές τις παρεμβολές.
Καθιερώστε στιγμές χωρίς οθόνες, όπως οικογενειακά γεύματα ή χρόνο μαζί. Ενθαρρύνετε δραστηριότητες χωρίς οθόνες — όπως μαγείρεμα, ζωγραφική, κηπουρική ή χειροτεχνίες.
- Αυτοέλεγχος (Self-control)
Εδώ είναι σημαντικό οι γονείς να προσέξουν τις δικές τους αντιδράσεις. Πώς διαχειρίζεστε τα δικά σας συναισθήματα όταν θυμώνετε ή αγχώνεστε; Τα παιδιά προσέχουν περισσότερο τι κάνετε παρά τι λέτε.
Μιλήστε για τα συναισθήματα και για στρατηγικές διαχείρισής τους — όπως βαθιές αναπνοές, απόσπαση της προσοχής ή ακόμα και «εκτόνωση» σε ασφαλές περιβάλλον.
Μετά από έντονες στιγμές, μόλις όλοι ηρεμήσουν, συνοψίστε τι συνέβη και τι θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά την επόμενη φορά.
Συζητήστε πώς η συμπεριφορά επηρεάζει τους άλλους — αυτό ενισχύει και την επίγνωση.
- Επίγνωση (Awareness)
Οι έφηβοι μπορεί να είναι πολύ επίγνωστοι — αλλά κυρίως για τον δικό τους μικρό κόσμο. Βοηθήστε τους να δουν πέρα από αυτόν.
Συζητήστε τρέχοντα γεγονότα και ειδήσεις — και πώς αυτά επηρεάζουν τους ανθρώπους με διαφορετικό τρόπο.
Πηγαίνετε μαζί τους ταξίδια ή απλές εξορμήσεις — ακόμα και μια βόλτα στη φύση μπορεί να ανοίξει τα μάτια τους σε νέα πράγματα.
Συμμετέχετε μαζί σε κοινωνικές δράσεις — δείξτε πώς μπορούν να κάνουν τη διαφορά.
Καθιερώστε οικογενειακές στιγμές «ρεπορτάζ» — π.χ. στο δείπνο, όπου όλοι μοιράζονται πώς πήγε η μέρα τους.
- Ευελιξία (Flexibility)
Η ζωή ρίχνει συνεχώς απρόοπτα — και οι έφηβοι πρέπει να μάθουν να προσαρμόζονται.
Μην είστε υπερβολικά αυστηροί με το πρόγραμμα — βοηθήστε τους να θέτουν προτεραιότητες και να βλέπουν τι μπορεί να αλλάξει όταν κάτι συμβεί.
Ενθαρρύνετε λίγο αυθορμητισμό — αυτό βοηθά στο να μαθαίνουν να προσαρμόζονται χωρίς να «κολλάνε» σε ρουτίνες.
Δώστε το καλό παράδειγμα — να είστε ευέλικτοι εσείς οι ίδιοι όταν αλλάζουν τα σχέδια και να φτιάχνετε νέα.
Κάθε φορά που αφήνετε τον έφηβο να δοκιμάσει κάτι από μόνος του, υπάρχει πιθανότητα να αποτύχει — και αυτό είναι φυσιολογικό. Αντί να επεμβαίνετε αμέσως, δώστε τους χώρο να το δοκιμάσουν πρώτα. Μπορεί να σας εκπλήξουν με το πώς τα καταφέρνουν!